Klasik servikal yetmezlik konusu değildir. Servikal Mukus Reflüsü – Servikal Kanal Yetmezliği Konusudur. tıp biliminin tam anlamıyla kör & sağır olduğu bir konuya giriş yapıyorum. Servikal kanal yetmezliği aslında gebelikte → servikal yetmezlik durumuna evrilmektedir. Tıp bilimi ise hastalığın aşikar hale gelen servikal yetmezliği tedavi etmeye odaklanmıştır. Tersine mühendislik kurallarına devreye alıp, servikal yetmezliği anladığınızda servikal kanal yetmezliği (servikal mukus reflüsü, literatürde şuan böyle bir tanım yoktur) konusunu çok kolay anlayacaksınız.
Kısaca Servikal Yetmezlik (Rahim Ağzı Yetmezliği):
Servikal Yetmezlik Nedir? Hamilelikte Kritik Bir Sağlık Konusu
Servikal yetmezlik, hamilelik sırasında rahim ağzının (serviks) erken ve ağrısız bir şekilde açılması ve incelmesi durumudur. Bu durum, ikinci trimesterde (gebeliğin 14-28. haftaları arasında) düşük veya erken doğum riskini önemli ölçüde artırır. Rahim ağzı, normalde bebeği rahim içinde güvenle tutan, hamilelik boyunca kapalı ve sağlam kalan bir yapıdır. Ancak servikal yetmezlikte bu yapı zayıflar ve zamanından önce açılır. Bu konu, özellikle anne adaylarını endişelendiren jinekolojik kondisyonlar arasında yer alır, ancak günümüzde kısmen etkili tedavi ve takip yöntemleri mevcuttur.
Servikal Yetmezliğin Temel Nedenleri ve Risk Faktörleri Nelerdir?
Servikal yetmezliğin altında yatan nedenler çeşitlidir. En yaygın neden, önceki doğumlar, kürtaj veya rahim ağzı ile ilgili geçirilmiş cerrahi işlemler (konizasyon gibi) sonucu servikal dokuda oluşan hasar veya zayıflıktır. Bunun dışında, rahimle ilgili doğuştan gelen anormallikler de servikal yetmezliğe yol açabilir. Araştırmalar bazı bağ dokusu hastalıklarının (Ehlers-Danlos sendromu gibi) da riski artırdığını göstermektedir. Çoğul gebelikler ve aşırı amniyon sıvısı (polihidramnios), ardışık doğumlar, iri bebek durumu gibi durumlar da rahime baskıyı artırarak serviksi zorlayabilir.
Hangi Belirtilere Dikkat Edilmelidir?
Servikal yetmezliğin en zor yanı, genellikle belirgin bir ağrıya neden olmamasıdır. Bu nedenle düzenli gebelik takipleri hayati önem taşır. Olası erken uyarı işaretleri arasında; vajinal akıntıda artış (özellikle sulu, mukuslu veya hafif kanlı), vajinada basınç veya dolgunluk hissi ve hafif sırt ağrısı, sürekli enfeksiyon hali, adet düzensizlikleri, kısırlık, … sayılabilir. Bu belirtilerden herhangi biri fark edildiğinde, derhal kadın doğum uzmanına başvurulması gerekir. Erken teşhis, tedavi başarısını doğrudan etkiler.
Modern Tanı ve Tedavi Yaklaşımları
Tanı, kadın doğum uzmanının yaptığı detaylı bir pelvik muayene ve transvajinal ultrasonografi ile konulur. Ultrason ile serviks uzunluğu milimetrik olarak ölçülür. Kısa serviks uzunluğu, servikal yetmezlik için önemli bir göstergedir. Tedavide en sık başvurulan yöntem McDonald veya Shirodkar serklajı olarak adlandırılan, serviksin etrafına destek amacıyla dikiş atılması işlemidir. Bu “rahim ağzına dikiş atılması” olarak da bilinir. Progesteron hormon takviyesi de bazı hastalarda serviks uzunluğunu korumak için kullanılan bir diğer seçenektir. Tedavi kararı, hastanın öyküsü, gebelik haftası ve serviks durumuna göre kişiselleştirilir.
Muğla, Dalaman, Köyceğiz ve Ortaca’da Anne Adayları İçin Önemli Bilgiler
Muğla ve çevresindeki ilçelerde (Dalaman, Köyceğiz, Ortaca) yaşayan anne adayları, servikal yetmezlik konusunda endişe duyuyorsa, bölgedeki tam teşekküllü hastanelerin ve|veya tecrübeli kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarına başvurmalıdır. Düzenli takip, transvajinal ultrason olanakları ve gerekli durumlarda serklaj işlemini yapabilecek uzman hekimlere ulaşmak önemlidir. Gebelik sürecinde fiziksel aktivitelerin kısıtlanması ve istirahat gibi önlemler, hekiminizin önerileri doğrultusunda bu bölgedeki anneler için de tedavinin bir parçası olabilir.
Servikal Yetmezlik ve Diğer Jinekolojik Konularla İlişkisi
Servikal yetmezlik, tekrarlayan gebelik kayıplarının önemli nedenlerinden biridir. Bu durum, infertilite (kısırlık) veya polikistik over sendromu gibi diğer jinekolojik sorunlardan farklıdır, ancak her biri üreme sağlığının farklı bir yönünü etkiler. Geçmişte açıklanamayan düşükler yaşamış kadınların, yeni bir gebelik planladıklarında serviks durumlarının değerlendirilmesi için bir uzmana danışmaları kritik öneme sahiptir. Bu konuda yapılan bilimsel çalışmalar, düzenli tarama ve erken müdahalenin sağlıklı bir bebek getirme şansını büyük ölçüde artırdığını ortaya koymaktadır.
Servikal yetmezlik, tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru teşhis, zamanında müdahale ve yakın takip ile pek çok anne adayı sağlıklı bir şekilde bebeğini kucağına alabilmektedir. Umudunuzu kaybetmeyin ve gebelik sürecinizde olağan dışı her durumu doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.
Kısaca Servikal Yetmezlik (Rahim Ağzı Yetmezliği) işte budur! Peki servikal kanal yetmezliği yani servikal kanal reflüsü nedir?
Servikal Kanal Yetmezliği (Servikal Mukus Reflüsü)
Serviks, yaklaşık 25 – 40 mm uzunluğunda silindirik bir yapıdır. İki ana bölümden oluşur:
- Endoserviks (Servikal Kanal): Uterus boşluğunu vajinaya bağlayan dar kanaldır. İç delik (internal os) ve dış delik (external os) ile sınırlanır. Bu kanal fusiform şeklindedir ve içerisinde bazik karakterde yaklaşıl 1cc hacminde müköz visköz bir sıvı mevcuttur. Buna servikal mukus (salgı) denir. Zaten servikal kanala salyangoz kutusu (leech box) da denilir. Bu salgının kıvamı, menstrual siklusa (adet döngüsüne) bağlı olarak değişir. Yumurtlama döneminde ince, berrak ve sperm geçişine izin vericiyken, diğer dönemlerde kalın ve engelleyicidir. Servikal kanal içindeki bazı hücreler silya (titrek tüy) içerir ve mukusun hareketine yardımcı olur. Servikal kanalın içerisindeki arbor vitae uterina( hayat ağacı) yapılanması, hormonlar ve optimal anatomik düzen bu servikal mukusu, serviks içerisinde tutar.
2. Eksoserviks (Vajinal Portio): Vajinaya doğru bakan, spekulum muayenesinde görülebilen kısımdır.
Serviks, pelvis tabanına bağlantıları olan parametrium adlı bağ dokusu ile desteklenir.
Konuda ilerleyebilmek için şunu da anlamak önemlidir; Tiksotropizm, bir maddenin dinamik viskozitesinin (akmaya karşı gösterdiği direncin) zamanla ve kesme kuvvetiyle (karıştırma, sallama, uygulanan basınçla) azalması, ardından kuvvet kaldırıldığında ve dinlenmeye bırakıldığında yavaş yavaş eski koyu/katı haline geri dönmesi özelliğidir.
Tiksotropizme sinovyal sıvı (eklem sıvısı) Tıbbi açıdan en önemli örnektir. Eklem dinlenme halindeyken sıvı koyu, viskozdur ve eklem kıkırdağı için bir yağlama ve şok emici görevi görür. Eklem hareket ettikçe (kesme kuvveti uygulanınca), sıvının viskozitesi düşer, akışkanlığı artar ve hareket için sürtünmeyi minimuma indirir. Hareket durduğunda tekrar koyulaşır.
Servikal mukus kadın bedeninde bulunan adeta biyolojik aktif karbon görevi görmektedir, oluşturduğu milyonlarca gözenek, çıkmaz kanallar sayesinde patojen mikroorganizmaları, hasarlı – sağlıksız spermleri hapsederek kadının sağlığını, sonraki nesillerin kalitesini, gebelik başarısını idame ettirmektedir. Siklus ortası servikal mukusunun en büyük kısmı, sodyum klorür ve diğer elektrolitleri içeren sudur. Sadece %1 – 2’sini servikal mükoid oluşturur, ancak bu küçük miktardaki mükoidin varlığı, suyun yapısını önemli ölçüde değiştirebilme kapasitesine sahiptir.1
Sağlıklı, normal bir servikal mukus ovulasyon dışında vajina içerisinde “kesintisiz şekilde” akmamaktadır, sızmamaktadır, gelmemektedir. Servikal mukus tiksotropiktir yani titreşime, basınca maruz kaldığında viskozitesi (yoğunluğu) azalmakta ve akmaktadır. Dr. Erik Odeblad bu konuda öncü olmuş ama jinekolojik klinik ile servikal muks arasındaki örüntüyü tam oturtamamıştır.
Servikal mukusu en fazla titreştiren, yoğunluğunu azaltan olay ise cinsel aktivitedir. Ovulasyona yakın dönemlerde artan östrojenin etkisi (östrojen mukusu inceltiyor) ve vajinaya penis penetrasyonu → servikse olan senkronize servikal kontakt darbelerine bağlı olarak servikal mukusun içerisindeki siliyer aktivite artar, ve penise sekonder oluşan tireşimler nedeniyle servikal mukusun yoğunluğu incelir, akışkan hale gelir. Hem hormonal destek hemde penil uyarıyla servikal mukus kontrollü şekilde üst vajinaya sızar. Böyle bir servikal mukus sızıntısını tamponize etmek için, flora pH istikrarını sağlamak amacıyla servikse yakın olan üst vajina kısımları daha asidiktir.
Serviks anatomisinde oluşan minicik bir hasar, anatomi değişimi, doğum hasarı, uzamış vajinal enfeksiyon nedeniyle servikal mukusun viskositesi(yoğunluğu) stabilize edilememekte ve vajina içerisine sızan işte bu servikal mukus, tamponize edilemeyecek miktarda vajina içerisine akmaktadır. Tamponize edilemediği için vajina içerisinde bulunan mukus durumunu “servikal kanal yetmezliği – servikal mukus reflüsü” olarak tanımlamaktayım.
Dikkatli bir spekulum eşliğinde yapılan fizik muayenede bu servikal mukusun vajina içerisine aktığını tecrübeli jinekolog doktorlar görerek tanısını rahatlıkla koyabilir. Peki servikal mukus reflüsü tanısı için kullanılacak ultrason, MR, BT, kan -idrar tetkiki var mı? Malesef böyle bir şey şuan yok, bu durum klinik melaikeler ile konulan bir durumdur.
Servikal mukusun en ideal, fertil (doğurgan) ve sağlıklı hali, genellikle yumurtlama (ovülasyon) döneminde gözlenen renksiz (berrak), uzayabilen (yüksek fibrözite/Spinnbarkeit) ve kuruduğunda ferning (eğrelti otu/arboresan) kristalizasyonu gösteren formdur.
Bu üç özellik, östrojen hormonunun hakim olduğu ve servikal mukusun sperm geçişine en uygun hale geldiği dönemi işaret eder. Servikal mukusun
1. Renksiz ve Berrak Olması
- Bu, mukusun su içeriğinin maksimum, kuru madde ve hücresel debris oranının ise minimum olduğunu gösterir. Östrojen, servikal bezlerden sulu, akışkan bir salgıyı stimüle eder. Berraklık, ışık geçirgenliğinin yüksek olduğunu ve spermler için engelsiz bir yol oluşturduğunu ifade eder.
2. Uzayabilme Özelliği (Fibrözite / Spinnbarkeit)
- Bu, mukusun moleküler yapısının sağlamlığının ve uzun makromoleküler zincirler içerdiğinin en önemli göstergesidir. Mukus iki parmak arasında 8-10 cm veya daha fazla uzayabilir, kopmadan ince bir iplik gibi kalır. Bu yapı:
- Spermlerin yüzmesi için mukusun merkezinde düzenli bir yönlendirilmiş kanal sistemi oluşturur.
- Mukusun viskoelastik yapısını gösterir. Odeblad’ın modelinde olduğu gibi, uzun moleküler iplikçiklerden oluşan bir ağ yapısına işaret eder.
- Tiksotropik özellik ile uyumludur; yani spermin hareketiyle (kesme kuvveti) geçici olarak incelerek sperm geçişine izin verir, sonra eski yapısını korur.
3. Kuruduğunda Kristalizasyon (Ferning / Arborization) Göstermesi
- Bir lam üzerinde kurutulan servikal mukusun mikroskop altında eğrelti otu veya palmiye yaprağına benzer dallı kristaller oluşturmasıdır.
- Bu patern, mukustaki iyon (özellikle Na+ ve Cl-) ve su oranının belirli bir dengesinin ve organik mükoid moleküllerinin bu kristal oluşumunu destekleyecek şekilde düzenlendiğinin kanıtıdır.
- Östrojenik etkinin biyokimyasal bir göstergesidir. Progesteron hakimiyetinde (luteal faz veya gebelikte) bu kristalleşme görülmez, ya amorf bir desen ya da hiç kristalleşme olur.
Bu “ideal” özellikler, servikal kanalın sağlıklı anatomisi ve hormonal uyaranlara tam yanıt veren bezlerinin varlığında ortaya çıkar. “Servikal Kanal Yetmezliği” veya “Servikal Mukus Reflüsü” olarak tanımladığım durum, tam da bu ideal fiziksel özelliklerin bozulması veya düzensizleşmesi ile ilişkilidir.
- Yapısal Bir Problem (Kanal Yetmezliği): Anatomik bozukluk (Emmet yırtığı, hafif – geniş ektropion) nedeniyle, mukus servikal kanal içinde tutulamaz ve kontrolsüzce vajinaya sızar (reflü). Bu durumda hasta, yumurtlama döneminde ve bunun dışında dahi devamlı veya aşırı miktarda vajina içerisinde bazik servikal mukusa maruz kalır. Bu reflü engellenmediği sürece vajinal flora dengesinin sağlanması imkansızdır.
- Kalite Bozukluğu (Anormal Salgı): Odeblad’ın patolojik sınıflandırmasındaki gibi, hormonal uyarı normal olsa dahi servikal bezler anormal bir salgı üretebilir. Bu salgı:
- Bulanık, yoğun, uzamayan olabilir (yüksek hücresel içerik veya kuru madde).
- Aşırı sulu ve çok az mükoid içeren bir formda olabilir . Bu tip mukus, belki berrak ve ferning gösterebilir, ancak moleküler ağ yapısı zayıftır, sperm depolama ve seçme işlevini yerine getiremez. Bu da bir tür fonksiyonel yetmezlik sayılabilir.
Sonuç: “Renksiz, uzayan ve kristalize olan” mukus, “serviko-ovarian eksen‘in” sağlıklı çalıştığının biyofiziksel belirtisidir. Ancak, bu kaliteli mukusun varlığı dahi, altta yatan bir servikal kanal yetmezliği (anatomik servikal mukus reflüsü) durumunu dışlamaz. Tam tersine, bu durumda üretilen “iyi mukus” işlevsel olamadan kaybediliyor, vajina içerisinde kronik disbiyozise sebep olabilir. Bu fizyolojik özelliklerin bozulması, bazı kadınlarda klinik sorunlara katkıda bulunabilir. Teşhis, sadece mukus kalitesine değil, onun hem servikal kanaldaki hem de vajina içerisindeki davranışına, miktarına, sızıntı varlığına ve anatomik bütünlüğe bütüncül bir bakış gerektirir.
İşte servikal kanal yetmezliği (servikal mukus reflüsü) tıp biliminin halen kör noktasıdır. Çünkü IVF teknolojilerinin gelişmesi nedeniyle servikal problemlerin aşıldığı düşünülmüş, servikse ait hastalıkların önemsiz duruma düştüğü şeklinde bir görüş tıp bilimine hakim olduğundan serviks uteri adeta karambole kurban olmuştur.
Servikal kanal yetmezliği (servikal mukus reflüsü) olan hastalarda, problem serviksin mekanik yetersizliğinden ziyade fonksiyonel ve anatomik bir kanal bozukluğu olmasına rağmen, tanı çoğu zaman “servikal yetmezlik” başlığı altında toplanmaktadır. Bu durum, tedavinin serklaj gibi cerrahi yöntemlere yönelmesine neden olmakta; ancak bu yaklaşım her hastada tatmin edici sonuçlar vermemektedir.
Serviksin tanımları 18. yüzyıla aittir.
Serviksin ameliyatları 19. yüzyıla aittir.
18. ve 19. yüzyıl anatomik bilgisiyle yetinmeyip, 21. yüzyılın dinamik fizyoloji anlayışıyla servikse yeniden bakmak gerektiğini vurguluyorum.
Muğla
Kadın
- https://doi.org/10.3109/00016345909157999 ↩︎