Gebelikte Röntgen Çekimi Zararlı mı?

Örneğin travma, şiddetli enfeksiyon veya kronik ağrı gibi durumlarda doktorunuz görüntüleme isteyebilir. Bir defaya mahsus, tıbbi amaçlı röntgen filmi uygulaması genellikle fetusa zarar verecek dozun çok altında bir radyasyon yükü verir. Uzmanlar tek bir görüntülemenin gebeliği sonlandırmayı gerektirecek bir risk oluşturmadığını vurgular. Bu nedenle, gerekli görülmediği sürece çekimden önce gebelik testi yaptırmak ve doktorunuza danışmak en doğrusudur.

Şunu unutmamak lazım, düşk doz radyasyonda mutasyona sebep olabilmektedir.

Aslında acı olan gerçek şudur; gebelik için güvenli radyasyon dozu yoktur.

Gebelikte röntgen, sadece annenin veya bebeğin sağlığını doğrudan etkileyebilecek durumlarda tercih edilir. Örneğin, gebeliğini bilmeyen bir kadında kaza sonrası kırık veya akciğer enfeksiyonu tanısı için çekim yapılabilir. Bu gibi acil tanı ihtiyaçlarında bir defa alınan düşük dozlu film, bilimsel verilere göre fetüs üzerinde klinik öneme sahip bir etki yaratmadığı düşünülür ama söylediğimiz gibi gebelikte düşük doz radyasyon bile zararlıdır, gebelik için güvenli radyasyon aralığı yoktur.

Uzmanlara göre tıbbi gereklilik varsa çekimi ertelemek doğru değildir; düşük dozlu tek bir çekim anne-bebek sağlığı için daha faydalı sonuçlar sağlar, burada kar – zarar dengesi gözetilir.

Gebelikte röntgen konusundaki en büyük endişe, radyasyonun bebeğe zarar vermesidir. Ancak yapılan çalışmalar ve uzman görüşleri bu korkunun çoğunlukla yersiz olduğunu gösterir. Bir gebelik sırasında fetüsün zarar göreceği kabul edilen doz yaklaşık 5 Rad’dır.

Oysa rutin röntgenlerde alınan dozlar çok daha düşüktür. Örneğin baş veya diş röntgeninde bebeğe ulaşan radyasyon yaklaşık 0.01 Rad seviyesindedir; karına yakın bölgede çekim yapılsa bile bu değer 0.2 Rad’ı geçmez. Bu yüzden tek seferlik bir radyolojik çekim sonrası gebeliği sonlandırmak bilimsel açıdan gerekmez.

Kısacası, tıbbi gözetim altında çekilen röntgen filmleri fetal gelişim için tehlike oluşturmayacak doz seviyelerindedir.

Gebelikte, iyonize radyasyon kullanmayan yöntemler her zaman ilk tercih edilir.

• Ultrasonografi (USG) ses dalgaları, manyetik rezonans görüntüleme (MR) ise manyetik alan kullanır; her ikisi de radyasyon içermez ve fetüse bilinen bir zararı yoktur.
• Tıbbi açıdan uygun olduğunda doktorlar hamilelikte röntgen yerine bu yöntemleri hastalarına önerir.
• Ultrason hamile takibinde standart bir araç iken, bazı durumlarda (örneğin organda net görüntü gerektiğinde) güvenli MR taramalarından faydalanılır.
• Her iki yöntem de gebelikte fetal anomalilerin tespitinde değerli bilgi sağlar

Bazı görüntülemeler kaçınılmazsa, çekim dozlarına dikkat edilmelidir. Örneğin bilgisayarlı tomografi (BT) ve bazı özel filmler karın bölgesine daha yüksek doz verebilir.

Buna karşılık basit akciğer grafileri veya kafatası filmleri çok düşük düzeyde radyasyon içerir.

• Baş ve diş röntgeni sadece ~0.01 Rad,
• Karın bölgesi filminde bile yaklaşık 0.2 Rad radyasyona maruz kalınır.

Karşılaştırma için belirtmek gerekirse, Amerikalı CDC kuruluşu fetusa zarar vermeyen doz eşiğini 10 Rad (0,1 Gy) olarak tanımlıyor. Yani günlük pratikte yapılan diagnostik görüntülemeler genelde bu güvenlik eşiklerinin çok altında kalır.

Embriyo ve fetüs, gebeliğin erken aşamalarında (özellikle 2-8 hafta arası) radyasyona duyarlı olsa da, sağlık otoritelerine göre düşük dozlarda risk çok azdır. CDC raporuna göre 0,1 Gy’nin (10 Rad) altındaki maruziyetlerde fetusta non-kanser etkiler saptanamamıştır.

Yani normal bir radyografi ile alınan doz, bu sınırın kat kat altındadır. Genel olarak gebelik boyunca tek seferliğine alınan radyografik tetkiklerin fetal gelişime olumsuz yansımasının bilimsel kanıtı bulunmamaktadır.

Bilimsel yayınlar işte bu cümleleri tekrar ederken, cümlenin sonunda hep şunu söylerler “Gebelikte düşük bile olsa güvenli radyasyon dozu yoktur, düşük doz radyasyon hücreyi öldürememekte fakat hasarlayarak mutasyona itebilmektedir.”

Görüntüleme gerekiyorsa, anne adayına gebelik önlüğü takılarak radyasyonun fetal bölgeye etkisi daha da azaltılabilir. Ayrıca, her zaman doktorunuzla iletişim kurup hamile olduğunuzu belirtmeniz önemlidir; böylece hekim gerekli görüldüğünde yine güvenli USG/MR alternatiflerine yönelecektir.

Kısacası, gebelikte tıbbi zorunluluk var ise röntgen çekilebilir; fakat zorunlu olmadıkça onaylı olmayan tetkiklerden kaçınılmalıdır.

Hiçbir durumda bir kezlik görüntülemeyi gerekçe göstererek hamileliğin sonlandırılması tavsiye edilmez. Fakat teorik risk hastaya belirtilmeli ve son kararı hasta vermelidir.